|
Lenfödem nedir?
Cilt yüzeyine
yakın pek çok kılcal kan damarları deri altına sürekli su ve protein
sızdırır. Bu sıvının cilt altından toplanması Lenf kanallarının
görevidir. Lenf kanalları
cilt altından topladığı su ve proteinden oluşan “lenf” sıvısı
içerir. Lenf sıvısı cilt
yüzeyine çok yakın lenf kanallarına sızarak hareket eder.
Lenf kanallarından akan lenf sıvısı yoluna devam ederken daha
derinlerde yer alan geniş lenf kanallarına dökülür, bunlara koltuk
altı ve kasıkları örnek verebiliriz. Lenf sıvısı, lenf nödülleri
ve bazı guddeler tarafından filtere edilerek bedenin daha geniş toplar
damarlarına akar. Cilt altında
biriken ve lenf kanalları ile toplanarak filtre edilen bu su ağırlıklı
sıvı idrar yoluyla bedenden atılır.
Protein
ve su dokular arasında birikerek ödem oluşturur.
Ödem, lenf kanallarının yetersiz olduğu durumlarda, lenf
kanallarını tıkanması veya tahribatında
ya da bir hastalıkta meydana gelebilir.
Oluşan bu ödeme “lenfödem” adı verilir.
Sıklıkla bacaklar ve kollarda görülse de bedenin herhangi bir bölgesinde
oluşabilir. Kol veya bacakta
ödem oluşumu, sıkılık hissi, ağırlık ve ağrıdan dolayı çok
rahatsız edebilir. Yüzeysel
dokuda da infeksiyon oluşumuna rastlanabilir
(selülit). Uzun süreli
bir ödem, kol veya bacakta
katılaşma ile hareketsizlik oluşturabilir. Lenf kanalları, yaralanma,
infeksiyon, ameliyat veya radyoterapiden dolayı hasar görebilir.
Kanser
esnasında ya da tedavi sonrasında da ödem oluşabilir.
Bazı kişilerin lenf kanalları doğuştan yetersiz olabilir ve
lenf sıvısı gerektiği gibi toplanamadığından ödem oluşabilir.
Lenfödem tedavi edilebilir mi?
Lenf
kanallarında meydana gelen hasar onarılamayabilir bu nedenle lenf ödem
sadece kontrol altına alınabilir.
Tedavinin amacı lenf sıvısının akışını sağlamak ve ödem
oluşan bölgenin uzun süreli kontrolünü sağlamaktır.
Lenfödem tedavisi, cilt bakımı, elastik manşet ve çorap kullanımı,
egzersiz ve masajdan oluşur. Lenfödem
kronik (uzun süreli) bir durumdur. Yapılan
uygulamalar ödemin nedenini ortadan kaldırmadığı için ödem oluşumu
tekrarlanır. Bu durumda manşet
ve çorap kullanımı sürekli önerilen destek uygulamadır.
İlk yapmam gereken nedir?
Her
zaman doktorunuzun tavsiyeleri doğrultusunda hareket ediniz.
Aşağıda
oluşan durumlarda hemen doktorunuza danışarak tedavi yöntemlerine başvurunuz.
 |
Kol
veya bacağınızda ani şişkinlik oluşumu (sıcak, kızarık ve ağrılı)
|
|
Damar
zayıflamasından kaynaklanan şişkinlik
|
|
Kalp
rahatsızlığından oluşan şişkinlik
|
|
Ameliyat
sonrası 1-2 hafta içinde oluşan şişkinlik
|
|
Kol
veya bacağınızda damar tıkanıklığı tedavisi görüyorsanız
|
Uygulanan tedavi nedir?
Lenfödem tedavisi günlük uygulanması gereken birçok
yöntemden oluşur.
Cilt bakımı
tedavinin en önemli adımlarındandır. Ödem oluşumu ile cilt
infeksiyonlara daha duyarlıdır, çatlayan ve kuruyan cilt mikroplara
davet niteliği taşır.
Manşet ve
kompres bandajlarınız tüm
gün ödem oluşumunu azaltmak için kullanılmalıdır, akşam yatarken
çıkarılabilir.
Kol veya bacağınızı doğru
pozisyonda tutmanız lenf akımınıa destek olur.
Egzersiz – Hareket
Lenf drenaj
masajı ile lenf akımı desteklenir ve ödemle oluşan şişkinlik
azaltılabilir.
Unutmayalım ki bu yöntemlerin
hepsi uygulanmalıdır sadece tek yönlü bir uygulama fayda sağlamayacaktır.
Cilt Bakımı
Cildinizi temiz tutunuz ve mutlaka her banyodan sonra
ve gün içinde güçlü nemlendiren bir krem kullanınınz.
Uzun zamandır oluşan şişkinlik ciltte sertleşme ve kalınlaşma
meydana getirebilir böyle durumlarda doktorunuzun tavsiyesi ile daha
etkili kremler kullanabilirsiniz.
Aşağıdaki listede cildinizi korumak için bazı
noktalara dikkat edebilirsiniz.
|
Bulaşık - çamaşır yıkama veya bahçe ile uğraşırken
mutlaka eldiven kullanın. |
|
En ufak sıyrık veya kesikte hemen yarayı iyi
temizleyin ve mikrop kırıcı ile cildinizi koruyun. Kızarma ve şişmede
hemen doktorunuza başvurun. |
|
Şişmiş kol veya bacağınızı güneş ve güneş
yanığından koruyun. |
|
Kol veya bacaklarınızı iyi kurulayın özellikle
parmak aralarını nemli bırakmayın. Mantardan kendizi koruyun. |
|
Tırnaklarınızı keserken tırnak makası
kullanın. Kendinize ait bir makasınız olsun. |
|
Dikiş dikerken yüksük kullanın. |
|
Şiş olan kolunuzdan tansiyon ölçtürmeyin ve
kan aldırmayın (iğne yaptırmayın). |
Lenfödem
için “manşet” ve “çorap”
|
Manşet
ve çoraplar, lenf sıvısının birikiminden oluşan şişliği
engeller ve kaslara destek olur. |
|
Etkin
bir kullanım için manşet veya çorabın: |
|
Basıncı
güçlü olmalı. |
|
Kolların
veya bacakların el ve ayak kısımlarında basınç daha fazla yukarı
doğru daha hafif olmalıdır, böylece lens sıvısı yukarı doğru
akmaya teşvik edilir. |
|
Sıkı
ancak rahat olmalıdır. |
|
Uygun bandajın
seçimi bir uzman tarafından ölçü alınarak tespit edilmelidir. |
Manşet veya çorap giyerken dikkat edilecek
noktalar
Manşet veya çorabı sabah
giymeyi tercih edebilirsiniz çünkü şişlik sabah daha az olacaktır.
Banyo sonrası hemen manşet veya çorap giymeyin, nemli cilt
giyimi zorlaştırır. Manşet
veya çorap giymeden hafif bir pudra ile cildinizi kayganlaştırabilirsiniz.
Dikkat!
|
Giydiğiniz
manşet veya çorabın şekli kol veya bacağınıza eşit olarak
oturdu mu? Tam olarak
oturtmak basıncın eşit olarak dağılımını sağlar. |
|
Manşet
veya çorapta kırışıklık veya birikme var mı?
Var ise bu bölgede elastik bir bant gibi sıkacak ve sıvı
birikimine neden olacaktır. |
|
Manşet
veya çorap çok sıkıyor mu? Güçlü
ve destek veren bir sıkılıkta olmalıdır ancak ağrı oluşumu ve
parmaklarınızın renk değiştirmesi (morarma) çok sıkı anlamına
gelir. Kol veya bacağınızda
hareketsizlikten meydana gelen bir ağrı olursa manşet veya çorabı
çıkartmaktansa hareket etmeniz ve egzersiz yapmanız daha yararlı
olacaktır. Sıvı
birikimi ile oluşan şişkinlik bu tür rahatsızlıklar verebilir,
hareket ve egzersizlerinizi oturtursanız bu şikayetleriniz azalacaktır. |
|
Manşet
veya çorabınız çok mu bol? O zaman görevini yapamayacaktır. Kol
veya bacağınıza iyi oturması önemlidir. |
|
Unutmalalım
ki manşetler 3-4 ay çoraplar ise 6 ay dayanır ve bu süreden sonra
esnemeye başlayarak fonksiyonunu yitirir. |
|
Manşet
veya çorabın ucu uzun gelirse yuvarlamayın bu durumda da sıvı
birikimi olur ve şişme başlar. Kol veya bacağınıza göre maşet
veya çorabı eşit dağıtarak boyunu ayarlayabilirsiniz. |
Pozisyon
ve Hareket
|
Şişkinlik
oluşumunda yer çekiminin çok büyük bir etkisi vardır. Uzun
süre hareketsiz oturduğumuzda yer çekimi ile kol veya bacağımızda
sıvı aşağı doğru çekilir. Hareket etmeye başladığımızda
kaslarımız yer çekimine karşı bir pompa görevi görerek sıvıyı
yukarı doğru itmeye başlar. Lenf sıvısının akımı için
hareket şarttır. |
|
Otururken,
pozisyonunuzu yer çekiminden faydalanarak lenf sıvısın kolay akımını
sağlayabiilirsiniz. Bacaklarınızda şişlik varsa bacaklarınızı
kalçalarınızdan daha yüksek bir yere yükseltebilirsiniz, mutlaka
tüm bacağınızı desteklemeyi unutmayın. Sadece ayaklardan destek
almak dizlerinize çok yük bindirecektir.
|
|
Uzun
süre ayakta kalmanız gerekiyorsa sık sık parmak uçlarına yükselip
alçalın böylece alt bacak kaslarınız lenf sıvısının akımına
destek olacaktır. |
|
Kolunuzda
şişkinlik varsa oturduğunuzda kolunuzu düz, dirsekten kırmadan ve
olabildiğince yüksek tutmanız fayda sağlar. Kucağınıza kolunuzu
koymayın. |
|
Yürüyüşe
çıktığınızda kolunuzu hareket ettirerek aşağı doğru çekilmeye
çalışan lenf sıvısına engel olabilirsiniz.
|
|
Şiş
olan kol veya bacağınız yorulur ve sancırsa biraz dinlendirin.
Hareket ve egzersizi dengeli yapmanız gerekir yoksa kol veya bacağınızı
yorarak rahatsız olabilirsiniz.
|
Egzersiz
Lenf sıvısının
akışı için egzersizin çok büyük önemi vardır, bunu da kasların
hareketi sağlar.
Aşırı
egzersizde kan hacmiyle birlikte lenf sıvısının çoğalmasına neden
olur. Egzersizi ne az nede çok
yaparak lenf sıvısının birikmesine neden olmayın.
Günlük hafif egzersizler yaparak, kol veya bacağınızı normal
kullanmanız çok fayda sağlayacaktır . Ara verdikten sonra yoğun bir
egzersiz yapmak doğru değildir. Şiş kolla ağır bir şey taşımak, ağır
kaldırmak, itmek veya çekmekten uzak durun. Yürüyüş ve bisiklet en
faydalı egzersizlerdir. Şişen
kol veya bacağı uzun süre kullanmamak eklem sorunları yaratacaktır
omuz veya dizlerde bu durum sıkça görülür.
Önemli
: Egzersizi
her zaman manşet veya çorabınızla yapmanız kaslara ve lenf sıvısına
destek olacaktır.
Manuel
Lenf Drenaj Masajı
Lenf
drenaj masajı, özellikle lenfödem tedavisinde en önemli uygulamadır.
Son derece hafif, monoton, yavaş, ritmik ve cilt yüzeyine yapılan bir
masajdır. Lenf sıvısının
akışını hızlandırır ve şişkinliği en aza indirerek rahatlık sağlar.
Ağrı
ve Rahatsızlık
Şişkinlik
çok rahatsız eden bir sıkıntıdır,
kol veya bacakta gerginlik, ağırlık hissi pek keyifli değildir.
Bazen derin bir sızı hissedilebilir. Aşağıda belirtilen durumlar şişlikte
meydana gelen sıkıntılar değildir bu durumda mutlaka doktorunuza başvurmanızı
öneririz.
| Şişen
kol vey bacakta hissizlik ve iğnelenme
|
| Keskin,
şiddetli ağrı
|
| Yanma
veya aşırı hassasiyet
|
| Zayıflık
veya tutmakta zorlanma
|
Genel
Tavsiyeler
Sıkı kıyafetler
lenf sıvısının akımını kısıtlar. Dikkat etmeniz gerekenler; sütyen,
iç çamaşırı, çoraplar, buluz veya ceket kolları ve sıkı kemerler.
Ayaklarınız
şiş ise mutlaka alçak topuklu ayakkabılar giyiniz.
Sıcak
hava şişkinliği arttırır. Kan damarları bedeni soğutmak için genişlerken
dokular arasına daha çok sıvı kaçarak şişlik meydana gelir. Manşet
ve çorabınızı sıcakta giymek istemeyebilirsiniz ancak en çok ihtiyacınız
olan zaman sıcaklardır.
Uzun uçuşlar
şişkinliği arttırır mutlaka her fırsatta egzersiz yapmanız önerilir.
Tam
olarak bilinmemesine rağmen kilo fazlalığı tedaviyi zorlaştırır.
Kilonuzu kontrol altına almak tedaviye çok destek olacaktır.
|
